Jakie są objawy zespołu cieśni nadgarstka? Objawy zespołu cieśni nadgarstka to najczęściej drętwienie, mrowienie i ból kciuka, palca wskazującego, środkowego oraz części serdecznego. Zwykle nasilają się w nocy, a z czasem może pojawić się słabszy chwyt i trudność w utrzymaniu przedmiotów.
To, jakie leczenie będzie rozważane, zależy od nasilenia i czasu trwania dolegliwości oraz wyniku badania ręki. U części osób pomaga orteza noszona nocą, zastrzyk może zmniejszyć objawy na pewien czas, a operację rozważa się przy nasilonych dolegliwościach lub braku poprawy po leczeniu zachowawczym.
Czym jest zespół cieśni nadgarstka
Cieśń nadgarstka to wąski kanał, przez który biegną nerw pośrodkowy oraz ścięgna zginające palce i kciuk. Jego ściany są sztywne, a „dach” tworzy grube więzadło pod skórą, dlatego kanał ma ograniczoną możliwość rozciągania. Obrzęk tkanek w tej okolicy może zwiększyć ucisk na nerw pośrodkowy.
Nerw pośrodkowy odpowiada za czucie w dłoni, kciuku, palcu wskazującym, środkowym i części serdecznego po stronie kciuka. Steruje też mięśniami u podstawy kciuka. Według OrthoInfo AAOS u większości osób bez leczenia dolegliwości stopniowo się nasilają; długotrwały ucisk może pozostawić trwałe zaburzenia czucia i osłabienie.
Zespół cieśni nadgarstka: objawy od mrowienia do osłabienia chwytu
Najczęstsze objawy cieśni nadgarstka to drętwienie palców, mrowienie, pieczenie i ból w kciuku, palcu wskazującym, środkowym oraz części serdecznego. Dolegliwości często budzą w nocy. Niekiedy ból lub mrowienie promieniuje wzdłuż przedramienia w stronę barku, a potrząśnięcie dłonią przynosi chwilową ulgę. Objawy zwykle zaczynają się stopniowo i początkowo pojawiają się oraz ustępują.
Z czasem mogą występować częściej i trwać dłużej. W dzień nasilenie bywa związane z dłuższym trzymaniem telefonu, kierownicy lub książki przy zgiętym nadgarstku. Może też osłabnąć chwyt, pojawić się niezgrabność dłoni, trudność z zapinaniem guzików lub upuszczanie przedmiotów. W zaawansowanych albo długotrwałych przypadkach mięśnie u podstawy kciuka mogą zanikać, a uszkodzenie nerwu może powodować trwałe osłabienie i zaburzenia czucia.
Nie każde drętwienie rąk w nocy oznacza cieśń nadgarstka, bo podobne objawy daje też ucisk nerwu łokciowego albo zmiany w kręgosłupie szyjnym. Dlatego objawy zespołu cieśni nadgarstka trzeba oceniać razem z badaniem ręki.
Kto choruje częściej
Zespół cieśni nadgarstka częściej występuje u kobiet i osób starszych, a predyspozycje mogą być dziedziczne. Sprzyjać mu mogą między innymi wcześniejsze złamanie lub zapalenie stawów nadgarstka, torbiel albo guz, reumatoidalne zapalenie stawów, cukrzyca i zaburzenia pracy tarczycy. Znaczenie mogą mieć także otyłość oraz zatrzymanie płynów w ciąży lub w okresie menopauzy.
Ryzyko może wiązać się z pracą z narzędziami wibracyjnymi, częstym zginaniem nadgarstka lub mocnym chwytem. Dotyczy to także osób z nadwagą i cukrzycą, czyli z problemami zaliczanymi do chorób cywilizacyjnych. Badania nie dowiodły, że zespół powoduje pisanie na komputerze lub używanie myszy.
Badanie: test Phalena, test Tinela i EMG
Lekarz sprawdza czucie w palcach, siłę chwytu oraz mięśnie u podstawy kciuka. Test Tinela polega na opukiwaniu nerwu pośrodkowego w nadgarstku; dodatni wynik to ból lub mrowienie promieniujące do dłoni. W teście Phalena lekarz maksymalnie zgina nadgarstek w dół na 60 sekund, co może wywołać drętwienie, mrowienie lub osłabienie.
Według wytycznych AAOS z 2024 r. rozpoznanie można postawić na podstawie objawów i wyników badania ręki, bez rutynowego zlecania USG czy badania przewodnictwa nerwowego, a rezonansu magnetycznego nie należy używać do rozpoznawania zespołu. Gdy obraz nie jest jednoznaczny, lekarz może zlecić badanie przewodnictwa nerwowego i EMG, czyli elektromiografię, albo USG, żeby ocenić, jak mocno nerw jest uciśnięty, i sprawdzić, czy ucisk nie leży w innym miejscu.
Na zajęciach z neurologii omawialiśmy test Phalena i test Tinela, ale ich wynik ma sens dopiero razem z opisem objawów.
Zespół cieśni nadgarstka: leczenie ortezą, zastrzykiem i operacją
Leczenie zespołu cieśni nadgarstka dobiera się do nasilenia dolegliwości, badania i reakcji na wcześniejsze metody.
Orteza na noc
Orteza na cieśń nadgarstka utrzymuje nadgarstek prosto i może zmniejszać ucisk na nerw. Zwykle zakłada się ją na noc; można ją też nosić w dzień podczas czynności nasilających objawy. Poprawa może pojawić się dopiero po kilku tygodniach. Przegląd Cochrane z 2023 r. objął 29 badań z randomizacją i 1937 dorosłych. W porównaniu z brakiem leczenia orteza dawała małą albo żadną poprawę objawów w pierwszych 3 miesiącach, przy dowodach niskiej pewności. W jednym badaniu obejmującym 80 osób orteza nocna wiązała się z częstszą ogólną poprawą w krótkim czasie, również przy niskiej pewności dowodów. Nie wiadomo, czy lepiej nosić ją tylko nocą, czy przez cały dzień.
Autorzy uznali, że danych jest za mało, by przesądzić o korzyści, ale orteza jest tania i nie wiąże się z prawdopodobnymi długotrwałymi szkodami, więc może być rozsądnym wyborem, zwłaszcza dla osoby, która nie chce zastrzyku ani operacji.
Zastrzyk ze sterydu
Gdy orteza nie pomaga, lekarz może zaproponować miejscowy zastrzyk z kortykosteroidu. Przegląd Cochrane z 2023 r. obejmował 14 badań i 994 osoby lub dłonie; w porównaniu z placebo zastrzyk prawdopodobnie zmniejszał objawy do 3 miesięcy, a efekt utrzymywał się do 6 miesięcy. Dowody miały umiarkowaną pewność. W jednym badaniu obejmującym 111 osób zastrzyk nieco zmniejszył odsetek osób, które w ciągu roku potrzebowały operacji.
Według wytycznych AAOS zastrzyk może przynieść krótkotrwałą ulgę, ale nie daje długotrwałej poprawy, a NHS zaznacza, że objawy mogą wrócić po kilku miesiącach. Działania niepożądane były rzadkie; w jednym badaniu łagodny lub umiarkowany ból trwający krócej niż 2 tygodnie zgłaszało 65% osób po zastrzyku ze sterydem i 16% po placebo. Możliwe są też miejscowy ból i obrzęk, a rzadko reakcja alergiczna lub uszkodzenie nerwu.
Operacja cieśni nadgarstka
Operację cieśni nadgarstka rozważa się, gdy objawy się nasilają, leczenie zachowawcze nie pomaga albo występuje stałe drętwienie lub zanik mięśni przy kciuku. Podczas zabiegu przecina się więzadło tworzące dach kanału nadgarstka, aby zdjąć ucisk z nerwu. NHS podaje, że zabieg wykonuje się zwykle w znieczuleniu miejscowym, przez małe nacięcie, i nie wymaga nocowania w szpitalu. Powrót do zwykłych czynności zajmuje około miesiąca.
Wytyczne AAOS wskazują, że wyniki operacji klasycznej i endoskopowej są podobne. Po zabiegu nie zakłada się rutynowo ortezy ani temblaka. Według OrthoInfo AAOS objawy nocne zwykle wyraźnie słabną w pierwszym tygodniu, a siła chwytu wraca zwykle po 2-3 miesiącach. Przy ciężkim uszkodzeniu nerwu poprawa może trwać dłużej i nie zawsze jest pełna. Możliwe powikłania obejmują krwawienie, zakażenie, problemy z gojeniem oraz podrażnienie lub uszkodzenie nerwu.
Przegląd Cochrane z 2024 r. objął 14 badań z randomizacją, 1231 osób, w tym 84% kobiet, o średnim wieku 32-53 lata. Przy obserwacji dłuższej niż 3 miesiące operacja w porównaniu z ortezą prawdopodobnie częściej dawała poprawę kliniczną, ale prawdopodobnie bez klinicznie istotnej różnicy w nasileniu objawów i sprawności ręki (dowody umiarkowanej pewności). W grupie stosującej ortezę 44% osób skierowano później na operację. Autorzy uznali, że skuteczność operacji jest niepewna, a decyzja powinna ważyć niewielkie korzyści i ryzyko: przy nasilonych objawach można wybrać operację, a przy objawach do zniesienia zacząć od leczenia zachowawczego.
Ćwiczenia i inne metody
Wytyczne AAOS wskazują, że ćwiczenia, terapia manualna, masaż, kinesiotaping, laser i fala uderzeniowa nie poprawiają wyników w długim okresie. Niewiele dowodów potwierdza, że ćwiczenia dłoni łagodzą objawy. Paracetamol lub ibuprofen mogą krótko zmniejszać ból, ale nie usuwają przyczyny.
| Metoda | Co daje | Na co uważać |
|---|---|---|
| Orteza na noc | U części osób mniej objawów; dowody są słabe | Poprawa może przyjść po kilku tygodniach |
| Zastrzyk ze sterydu | Mniej objawów do około 3-6 miesięcy | Nie daje trwałej poprawy; może wystąpić przejściowy ból |
| Operacja | Zdjęcie ucisku z nerwu; według NHS zwykle wyleczenie | Powrót do zwykłych czynności zajmuje około miesiąca, a siła chwytu wraca zwykle po 2-3 miesiącach |
| Ćwiczenia, laser, taping, leki doustne | Według AAOS brak długotrwałej poprawy | Nie zastępują diagnostyki |
Kiedy do lekarza
Umów wizytę, gdy masz objawy cieśni nadgarstka, a zwłaszcza gdy:
- Drętwienie palców narasta lub staje się stałe.
- Ręka jest coraz bardziej niezgrabna albo upuszczasz przedmioty.
- Mięśnie u podstawy kciuka wydają się mniejsze.
- Objawy nasilają się albo nie mijają mimo leczenia w domu.
Wczesne rozpoznanie i leczenie mogą spowolnić albo zatrzymać postęp choroby. W ramach NFZ pierwsza wizyta u specjalisty wymaga skierowania, poza określonymi wyjątkami. Zacznij od lekarza rodzinnego, który w razie potrzeby skieruje cię do neurologa lub ortopedy i na badanie przewodnictwa nerwowego.
Często zadawane pytania
Jakie są pierwsze objawy cieśni nadgarstka?
Najczęściej pojawia się okresowe mrowienie i drętwienie kciuka, palca wskazującego, środkowego oraz części serdecznego, zwykle nasilone nocą. Potrząśnięcie dłonią może przynieść chwilową ulgę.
Czy cieśń nadgarstka może sama przejść?
Objawy czasem mijają po kilku miesiącach, szczególnie gdy pojawiły się w ciąży. U większości osób bez leczenia zespół stopniowo się jednak nasila, dlatego utrzymujące się dolegliwości skonsultuj z lekarzem.
Kiedy operacja cieśni nadgarstka?
Operację rozważa się, gdy objawy się nasilają, a orteza i zastrzyk nie przyniosły poprawy, lub gdy występuje stałe drętwienie czy zanik mięśni przy kciuku. Decyzję podejmuje się z lekarzem, uwzględniając możliwe korzyści i ryzyko.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Przed zastosowaniem leku przeczytaj ulotkę.
