Łuszcząca się i zaczerwieniona skóra przy nosie, na brwiach lub czole to często łojotokowe zapalenie skóry twarzy. To częsta, niezaraźliwa choroba, której nie można trwale usunąć, ale zwykle da się ją dobrze kontrolować.
Przebieg mogą zmieniać pora roku, stres i choroby współistniejące. Leczenie opiera się głównie na lekach przeciwgrzybiczych, takich jak ketokonazol.
Czym jest łojotokowe zapalenie skóry
Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) powoduje łuszczącą się wysypkę w miejscach, w których skóra jest tłusta, zwłaszcza na głowie i twarzy. Łupież uznaje się za najłagodniejszą postać ŁZS, ale przy bardziej nasilonych zmianach pojawia się stan zapalny, czyli zaczerwienienie lub przebarwienie i obrzęk, a wysypka może wychodzić poza skórę głowy.
Choroba może pojawić się w każdym wieku, najczęściej u niemowląt, nastolatków i dorosłych od około 30. roku życia; częściej dotyczy mężczyzn i jest szczególnie częsta po 50. roku życia. Według Amerykańskiej Akademii Dermatologii leczenie łagodzi objawy, ale nie usuwa choroby na stałe. Na zajęciach z dermatologii często wracał temat, że ŁZS można pomylić z innymi chorobami skóry.
Objawy ŁZS na twarzy i skórze głowy
Objawy łojotokowego zapalenia skóry twarzy i głowy pojawiają się w miejscach bogatych w łój: u dorosłych na skórze głowy, czole, brwiach (między nimi i pod nimi), przy skrzydełkach nosa, wokół ust i na brodzie, a także na powiekach, w uszach, na karku i klatce piersiowej.
Na skórze głowy wysypka bywa sucha, pokryta tłustymi, białymi lub żółtawymi łuskami albo łączy oba te wyglądy. Na jasnej skórze zmiany na twarzy są zwykle czerwone, a na ciemniejszej mogą mieć ciemniejszy odcień niż otoczenie albo tworzyć jaśniejsze plamy. Świąd zwykle jest łagodny, choć bywa silny, szczególnie przy łojotokowym zapaleniu skóry głowy; czasem występuje też pieczenie.
Na powiekach ŁZS może wywołać łuszczenie, obrzęk i zaczerwienienie brzegów powiek, świąd oraz żółtawe łuski między rzęsami. Rzadko dochodzi wtedy do uszkodzenia oka. W uszach mogą pojawić się łuski, strupy lub pęknięcia skóry.
Przyczyny: Malassezia, łój i czynniki nasilające
Dokładne przyczyny łojotokowego zapalenia skóry nie są znane. Prawdopodobnie znaczenie mają łój oraz reakcja zapalna na drożdżaki Malassezia, które naturalnie żyją na skórze i odżywiają się łojem. Choroba pojawia się w okresach życia i w miejscach, w których skóra wytwarza najwięcej łoju. ŁZS nie wynika z brudnej skóry i nie jest alergią.
Ryzyko jest większe między innymi przy padaczce, zakażeniu HIV, depresji, łuszczycy oraz po udarze lub zawale. Według AAD ŁZS rozwija się u ponad połowy osób chorych na chorobę Parkinsona. Zaostrzenia mogą nasilać stres, zimna i sucha pogoda, gorące kąpiele, mocne mydła, pocenie się oraz infekcje skóry.
Leczenie łojotokowego zapalenia skóry: ketokonazol, steroidy, inhibitory kalcyneuryny
Przegląd badań Cochrane z 2015 r. objął 51 badań z randomizacją i 9052 nastolatków oraz dorosłych ze zmianami na twarzy lub skórze głowy. W porównaniu z placebo ketokonazol 2% zmniejszał o 31% ryzyko, że zmiany nie ustąpią po 4 tygodniach (dowody niskiej jakości). Działał podobnie do steroidów miejscowych, ale działania niepożądane występowały o 44% rzadziej (dowody umiarkowanej jakości). Cyklopiroks 1% również był skuteczniejszy od placebo (RR 0,79). Większość badań trwała 4 tygodnie lub krócej, nie oceniano w nich jakości życia, a 24 badania miały konflikt interesów. Ograniczone dane nie wskazywały, by jeden lek przeciwgrzybiczy był wyraźnie lepszy od innych z tej grupy.
Przegląd Cochrane z 2014 r. (36 badań z randomizacją, 2706 osób powyżej 16. roku życia ze zmianami na twarzy lub skórze głowy) pokazał, że w badaniach trwających do 4 tygodni steroidy miejscowe częściej niż placebo dawały całkowite ustąpienie zmian, a azole, takie jak ketokonazol, równie często jak steroidy. Inhibitory kalcyneuryny działały podobnie do steroidów, ale częściej powodowały działania niepożądane. Badania były w większości małe i krótkie. W Polsce w ŁZS zwykle stosuje się ketokonazol, a o innych lekach decyduje dermatolog.
Według Charakterystyki Produktu Leczniczego szamponu z ketokonazolem lek 2% jest wskazany w łupieżu i ŁZS oraz dostępny bez recepty dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat, a u młodszych dzieci bezpieczeństwa stosowania nie ustalono. W ciąży i podczas karmienia szampon stosuje się tylko w razie zdecydowanej konieczności; trzeba też unikać kontaktu z oczami. Jeśli wcześniej długo używałeś steroidów na skórę, ChPL zaleca odstawiać je stopniowo przez 2-3 tygodnie, aby uniknąć nasilenia objawów. Krem z ketokonazolem 2% jest dostępny bez recepty dla dorosłych, a sposób stosowania szamponu i kremu zebraliśmy w tabeli poniżej.
Hydrokortyzon 0,5% w kremie (bez recepty) według ChPL można stosować u dorosłych i dzieci powyżej 12 lat raz lub dwa razy na dobę, na twarz nie dłużej niż 3 dni, a bez konsultacji z lekarzem najwyżej tydzień. Nie nakłada się go na powieki ani okolice oczu. Hydrokortyzonu nie stosuje się na zakażenia wirusowe skóry, takie jak opryszczka, ani na trądzik różowaty, zakażenia grzybicze i bakteryjne, zapalenie skóry wokół ust czy otwarte rany.
Pimekrolimus w kremie i takrolimus w maści to leki na receptę. Dermatolog może rozważyć ich krótkotrwałe zastosowanie. W ciąży, przy chorobach przewlekłych i u dzieci każdy z tych leków skonsultuj z lekarzem.
| Lek | Dostępność | Jak stosuje się w ŁZS (wg ChPL/AAD) | Na co uważać |
|---|---|---|---|
| Ketokonazol 2%, szampon | Bez recepty | Dwa razy w tygodniu przez 2-4 tygodnie, pozostawić na skórze 3-5 minut; zapobiegawczo raz na 1-2 tygodnie | Od 12 lat; w ciąży tylko w razie konieczności; składniki zapachowe mogą uczulać; unikać kontaktu z oczami |
| Ketokonazol 2%, krem | Bez recepty | Raz lub dwa razy na dobę przez 2-4 tygodnie, potem sporadycznie raz w tygodniu | Dla dorosłych; brak poprawy po 4 tygodniach wymaga kontaktu z lekarzem |
| Hydrokortyzon 0,5%, krem | Bez recepty | Raz lub dwa razy na dobę, na twarz najwyżej 3 dni | Nie na powieki; nie na opryszczkę, trądzik różowaty ani zapalenie wokół ust; od 12 lat |
| Pimekrolimus, krem; takrolimus, maść | Na receptę | Krótkoterminowo, według zaleceń dermatologa | Możliwe pieczenie i uczucie ciepła w miejscu podania |
Łojotokowe zapalenie skóry twarzy: pielęgnacja na co dzień
Myj twarz delikatnie dwa razy dziennie łagodnym środkiem bez zapachu, dokładnie go spłukuj i nakładaj bezzapachowy krem nawilżający. Unikaj mocnych mydeł, kosmetyków zapachowych i gorących pryszniców. Wybieraj produkty oznaczone jako „bez alkoholu”, także krem do golenia, odżywkę, filtr przeciwsłoneczny i makijaż. Chroń skórę przed zimnem, na przykład czapką, i próbuj ograniczać stres.
ŁZS często obejmuje skórę pod brodą lub wąsami. Możesz myć te okolice szamponem z ketokonazolem albo preparatem zaleconym przez dermatologa. Można też zgolić zarost i utrzymywać skórę ogoloną.
Kiedy do dermatologa
Rozpoznanie łojotokowego zapalenia skóry twarzy dobrze potwierdzić u dermatologa, ponieważ ŁZS może przypominać inne choroby skóry i współistnieć na przykład z trądzikiem różowatym lub łuszczycą. Nieleczone łuski mogą grubieć, a drapanie prowadzić do zakażenia. Na ciemniejszej skórze mogą pozostać ciemne plamy, a zmiany w fałdach skóry mogą pękać i ulegać zakażeniu.
- Nie ma poprawy po 4 tygodniach stosowania kremu z ketokonazolem.
- Nie ma poprawy po 7 dniach stosowania hydrokortyzonu albo potrzebujesz stosować go dłużej.
- Zmiany na powiekach lub w uszach pękają albo sączą się.
- Zmiany obejmują rozległe obszary ciała.
- Po drapaniu pojawiają się objawy zakażenia.
- Jesteś w ciąży, karmisz piersią albo lek ma dostać dziecko poniżej 12 lat.
Często zadawane pytania
Czy łojotokowe zapalenie skóry da się wyleczyć?
Nie ma leczenia, które trwale usuwa ŁZS, ale leki łagodzą świąd i zmniejszają, a czasem usuwają zmiany. U części dorosłych choroba ustępuje samoistnie, u innych wraca w zaostrzeniach, często zimą i wczesną wiosną. Nawrotom pomaga zapobiegać szampon z ketokonazolem stosowany według ChPL raz na 1-2 tygodnie.
Jaki krem na łojotokowe zapalenie skóry twarzy?
Najlepiej przebadany jest ketokonazol: przegląd Cochrane wykazał jego skuteczność wobec placebo i podobne działanie do steroidów przy rzadszych działaniach niepożądanych. Krem 2% jest dostępny bez recepty. Krem z hydrokortyzonem 0,5% można stosować na twarz najwyżej przez 3 dni, a silniejsze leki dobiera dermatolog.
Czy łojotokowe zapalenie skóry jest zaraźliwe?
Nie, ŁZS nie przenosi się na inne osoby. Nie wynika z brudu i nie jest alergią. Prawdopodobnie jest reakcją skóry na drożdżaki Malassezia, które żyją na skórze każdego człowieka.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Przed zastosowaniem leku przeczytaj ulotkę.
