Skąd się biorą szumy uszne? Najczęściej wiążą się z ubytkiem słuchu, a rzadziej z chorobą Ménière’a, chorobami ogólnymi, stresem lub przyjmowaniem niektórych leków. Przyczyny szumów usznych bywają różne, ale same szumy zwykle nie oznaczają groźnej choroby i mogą ustąpić samoistnie.
Pilność oceny zależy między innymi od tego, czy słuch pogorszył się nagle, szum występuje tylko w jednym uchu albo pulsuje w rytm tętna. Nie zwlekaj także wtedy, gdy pojawiają się objawy neurologiczne, takie jak osłabienie mięśni twarzy. W tych sytuacjach potrzebna może być szybka pomoc.
Czym są szumy uszne, tinnitus i szum w uszach
Szumy uszne, określane też jako tinnitus, to słyszenie dźwięku, który nie pochodzi z zewnętrznego źródła. Może przypominać dzwonienie w uszach, brzęczenie, świst, buczenie, syczenie lub dudnienie. Bywa odczuwany w jednym albo obu uszach, a niekiedy „w głowie”. Może pojawiać się i znikać albo być stały.
Najczęściej dźwięk słyszy tylko osoba, której dotyczy. Rzadziej występuje szum obiektywny, czyli taki, który może usłyszeć również badający. Według przeglądu Cochrane z 2020 r. szumy dotyczą do 21% dorosłych, a u około 1-3% są poważnym problemem. Sam szum w uszach jest objawem, a nie odrębną chorobą.
Szumy uszne: przyczyny najczęstsze i rzadsze
Nie zawsze udaje się ustalić, co wywołało szum w uszach. Często towarzyszy on ubytkowi słuchu, ale możliwymi przyczynami są też choroba Ménière’a, cukrzyca, choroby tarczycy, stwardnienie rozsiane, lęk lub depresja. Szumy mogą być związane również z przyjmowaniem niektórych leków, w tym części antybiotyków, leków przeciwnowotworowych, niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) i kwasu acetylosalicylowego.
W ChPL ibuprofenu szumy uszne opisano jako działanie niepożądane występujące w pojedynczych przypadkach; mogą też pojawić się po przedawkowaniu NLPZ. Jeśli zauważysz szum po rozpoczęciu leku, powiedz o tym lekarzowi. Nie odstawiaj samodzielnie leku przepisanego przez lekarza. Jeśli szum pojawił się po lekach przeciwbólowych, przyda się porównanie ibuprofenu i paracetamolu oraz ich dawek według ChPL.
Lekarz może obejrzeć ucho, by sprawdzić, czy szum wiąże się z infekcją albo nagromadzeniem woskowiny. Objawy mogą się nasilać pod wpływem stresu i głośnego hałasu, dlatego staraj się słuchać bezpiecznie i chronić słuch przed nadmiernym hałasem. Przyczyny szumów usznych są różne, a u części osób nie udaje się wskazać jednej konkretnej.
Szum w jednym uchu, pulsujący szum w uchu i nagła głuchota: kiedy pilnie
Nagłe pogorszenie słuchu połączone z szumem wymaga szybkiej oceny. Zgodnie z wytycznymi brytyjskiego NICE dotyczącymi szumów usznych, gdy ubytek słuchu rozwinął się w ciągu 3 dni lub krócej, a stało się to w ostatnich 30 dniach, specjalista powinien przyjąć cię w ciągu 24 godzin.
Nagła głuchota może rozwijać się w ciągu kilku do kilkunastu godzin, maksymalnie do 72 godzin, a często towarzyszy jej szum. Przy takich objawach zgłoś się natychmiast na SOR. Podstawą leczenia są glikokortykosteroidy, a im szybciej rozpocznie się leczenie, tym może być skuteczniejsze. Więcej informacji zawiera opis nagłej głuchoty.
Na SOR lub pod numer 112 zgłoś się także wtedy, gdy szum pojawił się po urazie głowy albo towarzyszy mu nagła utrata słuchu, osłabienie mięśni twarzy lub silne zawroty głowy (wirowanie). Zawroty głowy same w sobie mają wiele przyczyn, ale z nagłym szumem i utratą słuchu wymagają pilnej oceny. Na zajęciach z neurologii nagłą utratę słuchu omawia się jako stan, w którym liczy się czas.
Pulsujący szum w uchu, który jest zgodny z rytmem tętna, wymaga pilnej wizyty u lekarza i może być wskazaniem do badań obrazowych. Szum w jednym uchu, zwłaszcza utrwalony, również wymaga oceny. Lekarz może skierować cię do laryngologa na diagnostykę, a przy jednostronnym lub asymetrycznym szumie rozważyć rezonans magnetyczny (MRI).
Jakie badania zleca lekarz
Każdej osobie z szumami usznymi należy zaproponować badanie słuchu, czyli ocenę audiologiczną. Lekarz może też obejrzeć uszy i zapytać, jak długo trwa szum oraz jak wpływa na codzienne funkcjonowanie. Przy podejrzeniu problemu ucha środkowego lub trąbki słuchowej rozważa się tympanometrię.
Badania obrazowe nie są potrzebne każdemu. Przy symetrycznym, niepulsującym szumie bez innych objawów nie zaleca się ich. Obrazowanie może być wskazane przy szumie pulsującym, objawach neurologicznych lub usznych, a także przy jednostronnym albo asymetrycznym szumie. Lekarz może ocenić wpływ objawu na życie za pomocą kwestionariusza i zapytać o sen.
Szumy uszne: leczenie i co może pomóc
Sposób postępowania zależy od wyniku badania słuchu i tego, jak bardzo szum utrudnia ci codzienne życie. Aparat słuchowy proponuje się osobom z niedosłuchem, który utrudnia komunikację, a można go rozważyć także przy niedosłuchu bez takich trudności. Aparatu słuchowego nie zaleca się osobom bez ubytku słuchu.
Jeśli szumy nadal obciążają emocjonalnie i utrudniają codzienne funkcjonowanie, jedną z metod jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Zwykle zaczyna się od jej wersji cyfrowej, potem rozważa się grupowe interwencje psychologiczne, a na końcu indywidualną CBT. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) nie usuwa samego dźwięku, ale może zmniejszyć jego uciążliwość.
Przegląd Cochrane z 2020 r. obejmował 28 badań i 2733 dorosłych z szumami trwającymi co najmniej 3 miesiące; średni wiek uczestników wynosił 43-70 lat, a CBT trwała 3-22 tygodnie. W porównaniu z brakiem leczenia lub listą oczekujących CBT mogła zmniejszać wpływ szumu na jakość życia o około 10,9 punktu w skali THI 0-100. Za klinicznie istotną zmianę uznaje się 7 punktów, ale pewność tych dowodów jest niska. Poważne działania niepożądane były rzadkie, a danych o efektach po 6 i 12 miesiącach nie było.
Nie ma pewności, czy terapia dźwiękiem lub TRT, czyli oswajanie się z szumem przy użyciu dźwięku, działa u każdego. NICE nie wydało zaleceń dotyczących tych metod z powodu potrzeby dalszych badań. Nie zaleca też betahistyny w leczeniu szumów usznych. Przegląd Cochrane z 2022 r. (12 badań, ponad 1,9 tys. osób, dorosłych i dzieci) wykazał, że w porównaniu z placebo miłorząb japoński może mieć niewielki lub żaden wpływ na nasilenie szumów po 3-6 miesiącach; dowody są bardzo niepewne, a autorzy podkreślają niepewność co do korzyści i szkód.
Możesz też zadbać o sen, spróbować relaksu, na przykład głębokiego oddychania lub jogi, i ograniczyć kofeinę. Niektórym pomaga cicha muzyka lub dźwięki tła zamiast ciszy absolutnej. Unikaj tego, co nasila objaw, i rozważ skorzystanie z grupy wsparcia. Leczenie szumów usznych polega więc głównie na zmniejszaniu ich uciążliwości, a wybór metody zależy od twojej sytuacji.
Kiedy do lekarza
- Natychmiast jedź na SOR lub dzwoń pod 112 przy szumie z nagłą utratą albo pogorszeniem słuchu, po urazie głowy, z osłabieniem mięśni twarzy, silnymi zawrotami głowy lub objawami udaru.
- Pilnie skontaktuj się z lekarzem, gdy szum pulsuje w rytm tętna.
- Umów się do lekarza rodzinnego, gdy szum jest regularny lub stały, nasila się, zaburza sen, koncentrację albo nastrój, lub występuje jednostronnie.
- Jeśli szum wywołuje myśli samobójcze, natychmiast dzwoń pod 112.
Często zadawane pytania
Skąd się biorą szumy uszne?
Najczęściej wiążą się z ubytkiem słuchu, ale mogą towarzyszyć także chorobie Ménière’a, cukrzycy, chorobom tarczycy, lękowi lub depresji. Przyczyną bywają też niektóre leki, a u części osób nie udaje się jej ustalić.
Czy szumy uszne mogą minąć?
Tak, według NICE szumy mogą ustąpić samoistnie. Jeśli się utrzymują, można zmniejszać ich uciążliwość, na przykład za pomocą aparatu słuchowego przy niedosłuchu lub CBT.
Jaki lekarz leczy szumy uszne?
Zwykle zaczyna się od lekarza rodzinnego, który może obejrzeć ucho i sprawdzić, czy przyczyną nie jest woskowina lub infekcja, oraz skierować na badanie słuchu i do laryngologa. Przy nagłej utracie słuchu lub objawach neurologicznych zgłoś się od razu na SOR.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Przed zastosowaniem leku przeczytaj ulotkę.
