Afazjologia to dziedzina wiedzy o afazji, czyli zaburzeniach mowy i rozumienia języka, które pojawiają się u osoby wcześniej mówiącej sprawnie, na skutek uszkodzenia mózgu. Łączy neurologię, neuropsychologię, językoznawstwo i logopedię. W Polsce terapią osób z afazją zajmują się głównie neurologopedzi.
Przyczyny i rodzaje afazji
Najczęstszą przyczyną afazji jest udar mózgu. Może ją też wywołać uraz głowy, guz mózgu, zapalenie mózgu albo choroba neurodegeneracyjna. Afazja nie oznacza zaburzeń intelektu: osoba z afazją zwykle wie, co chce powiedzieć, ale nie potrafi tego wypowiedzieć albo ma trudność ze zrozumieniem słów.
W uproszczeniu rozróżnia się dwa skrajne typy. W afazji ruchowej (typu Broki) mowa jest wolna, wysiłkowa i uboga w słowa, a rozumienie bywa lepiej zachowane. W afazji czuciowej (typu Wernickiego) mowa jest płynna, ale pełna pomyłek i trudna do zrozumienia, a rozumienie cudzych wypowiedzi jest wyraźnie zaburzone. U wielu osób objawy mieszają się. Do tego dochodzą zaburzenia czytania i pisania.
Jak wygląda diagnoza
Rozpoznanie zaczyna się od lekarza, zwykle neurologa, który ustala przyczynę i zleca badania obrazowe mózgu, takie jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. Neurologopeda ocenia samą mowę testami językowymi: sprawdza nazywanie przedmiotów, powtarzanie, rozumienie, czytanie i pisanie.
Terapia afazji
Terapię prowadzi neurologopeda we współpracy z neurologiem, neuropsychologiem i fizjoterapeutą. Obejmuje ćwiczenia mowy i rozumienia, a gdy mowa jest bardzo ograniczona, także metody komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC), na przykład tablice z obrazkami. W europejskich wytycznych dotyczących rehabilitacji afazji po udarze zalecono, na podstawie dowodów niskiej jakości, większą łączną dawkę terapii logopedycznej (co najmniej 20 godzin) oraz większą intensywność i częstotliwość ćwiczeń (Brady i wsp., 2025, PMID 40401776). Wytyczne sugerują też terapię dopasowaną indywidualnie.
Kiedy dzwonić pod 112
Nagłe zaburzenia mowy, niewyraźna mowa albo trudność ze zrozumieniem wypowiedzi mogą być objawem udaru. Wtedy liczy się czas: zadzwoń pod 112, nie czekaj na poprawę.
Artykuł ma charakter popularnonaukowy. Nie zastępuje porady lekarskiej. W razie niepokojących objawów skonsultuj się z lekarzem rodzinnym.
