Katar sienny, w nomenklaturze medycznej zwany alergicznym nieżytem nosa jest reakcją organizmu na alergen wziewny, czyli pyłki roślin lub zarodniki grzybów. Najczęstszymi objawami są zatkany i cieknący nos, uporczywy świąd, a także kichnięcia występujące w seriach. Objawy te mogą utrzymywać się nawet przez kilka tygodni. Na pierwszy rzut oka objawy często przypominają zwykłe przeziębienie. Jak więc odróżnić katar sienny od zwykłego kataru i jak go leczyć?
Katar sienny bardzo często ma charakter sezonowy i wynika z alergii, jak już zostało wspomniane we wstępie, na pyłki roślin, m.in.: olchy, brzozy, leszczyny, traw lub zarodniki grzybów, głównie z gatunków Alternaria i Cladosporium. Olcha i kwiaty topoli mocno utrudniają życie alergikom na początku wiosny. Z kolei latem, głównie w lipcu i sierpniu, objawy wywołuje bylica, jeden z silniejszych alergenów pyłkowych.
Flagowym objawom alergicznego nieżytu nosa towarzyszą też dodatkowe objawy, takie jak: łzawienie i zaczerwienienie spojówek, ból głowy, nudności, kaszel czy wypryski skórne. Zdarza się, że pojawią się również zmęczenie, drażliwość, problemy z koncentracją i snem oraz roztargnienie. Katar sienny nie powoduje gorączki: jeśli pojawia się podwyższona temperatura i bóle mięśni, bardziej prawdopodobna jest infekcja. Przeziębienie zwykle mija po tygodniu lub dwóch, a katar sienny utrzymuje się tygodniami, dopóki pyli roślina uczulająca.
Wymienione symptomy zazwyczaj mocno wpływają na obniżenie jakości życia osób zmagających się z przewlekłym katarem, który co warte podkreślenia, dotyka nie tylko osoby dorosłe, ale i dzieci.
Czym jest katar sienny i co go powoduje?
Słowo alergia pochodzi od greckich słów „allos”, czyli „inny”, i „ergon”, czyli „działanie”. Termin wprowadził w 1906 roku austriacki pediatra Clemens von Pirquet. Alergia jest więc niczym innym jak niepoprawną reakcją organizmu na dany związek. W reakcję alergiczną bardzo mocno zaangażowany jest nasz układ odpornościowy (immunologiczny), którego komórki określają obcą substancję jako wroga i dążą do jej zniszczenia.
Obrazowo można przedstawić to w ten sposób: rośliny kwiatowe uwalniają malutkie cząsteczki, które nazywamy pyłkami. Są one przenoszone przez wiatr do innych roślin. Celem takiego procesu jest zapłodnienie. Po drodze jednak małe cząsteczki trafiają na osobę, której błona śluzowa górnych dróg oddechowych jest bardziej wrażliwa na pewne substancje niż u innych i po kontakcie z danym pyłkiem dochodzi reakcji alergicznej.
Jak leczyć katar sienny?
Leczenie kataru siennego powinno być poprzedzone postawieniem diagnozy. Niezbędne jest więc wykonanie testów alergicznych, których celem jest określenie konkretnych alergenów odpowiedzialnych za objawy. W leczeniu alergicznego zapalenia błon śluzowych wykorzystywane są przede wszystkim leki antyhistaminowe oraz kortykosteroidy w postaci aerozolu.
Niektórzy z katarem siennym zmagają się nawet kilka lat. Dobrą wiadomością dla tych, którym wiosna i okres kwitnienia roślin nie kojarzy się najlepiej, jest możliwość istotnego złagodzenia objawów, choć nie u każdego alergia ustępuje całkowicie. Należy pamiętać jednak, że podstawą jest odpowiednio zaplanowany sposób leczenia i właściwie dobrane leki.
Podstawą leczenia są kortykosteroidy donosowe i leki przeciwhistaminowe, część z nich jest dostępna w aptece bez recepty. Leki antyleukotrienowe stosuje się rzadziej, a kortykosteroidy doustne lekarz przepisuje tylko wyjątkowo, na kilka dni, przy bardzo nasilonych objawach. Leczeniem przyczynowym jest odczulanie (immunoterapia swoista). Odczulanie polega na podawaniu alergikowi dawek szczepionki, które zawierają w sobie alergen, na który uczulona jest dana osoba. Głównym celem odczulania jest wytworzenie tolerancji organizmu na uczulającą substancję, tak, aby maksymalnie zniwelować potrzebę podawania leków na alergię. Odczulanie polega na podawaniu alergikowi dawek szczepionki podskórnie. Stosuje się też podawanie alergenu w formie tabletki lub kropel pod język.
Czy istnieją przeciwwskazania do odczulania?
Niestety tak, i w tym momencie należy zapoznać się z listą przeciwwskazań do odczulania.
O przeciwwskazaniach decyduje alergolog. Najczęściej wymienia się niekontrolowaną astmę, aktywną chorobę nowotworową, przyjmowanie beta-blokerów, brak możliwości regularnego leczenia oraz rozpoczynanie odczulania w ciąży. Choroby autoimmunologiczne i nowotwory w remisji ocenia się indywidualnie, a u małych dzieci decyzja zależy od wieku i rodzaju szczepionki (Pitsios i wsp., PMID 31528333).
Immunoterapia swoista jest procesem, który trwa zazwyczaj 3-5 lat. Wytyczne EAACI zalecają co najmniej 3 lata terapii, a najsilniejsze dowody długotrwałej korzyści dotyczą odczulania na trawy (Roberts i wsp., PMID 28940458). Odczulanie nie u każdego daje pełne ustąpienie alergii, ale u wielu osób zmniejsza objawy i potrzebę przyjmowania leków.
